Τα συχνότερα συμπτώματα της οστεοαρθρίτιδας γόνατος είναι ο πόνος, η δυσκαμψία και η δυσκολία σε δραστηριότητες όπως το περπάτημα, οι σκάλες ή το σήκωμα από την καρέκλα
Συχνά περιγράφεται ως «φθορά» του γόνατος. Η περιγραφή αυτή όμως είναι υπερβολικά απλή. Η οστεοαρθρίτιδα αφορά συνολικά την άρθρωση και τα συμπτώματα δεν καθορίζονται μόνο από όσα φαίνονται σε μια ακτινογραφία.
Η διάγνωση επίσης δεν σημαίνει ότι πρέπει να περιοριστεί η κίνηση. Η θεραπευτική άσκηση αποτελεί βασικό μέρος της σύγχρονης αντιμετώπισης και μπορεί να βελτιώσει τον πόνο, τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής.
Τι είναι η οστεοαρθρίτιδα γόνατος;
Η οστεοαρθρίτιδα είναι μια πάθηση που επηρεάζει συνολικά την άρθρωση.
Οι αλλαγές μπορεί να αφορούν τον αρθρικό χόνδρο, το υποχόνδριο οστό, τον αρθρικό υμένα και άλλους ιστούς του γόνατος. Συχνά συνυπάρχουν και εκφυλιστικές αλλαγές στους μηνίσκους.
Για αυτό ο όρος «φθορά χόνδρου» δεν περιγράφει πλήρως την κατάσταση.
Η ηλικία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου. Ρόλο μπορούν επίσης να έχουν προηγούμενοι τραυματισμοί, το αυξημένο σωματικό βάρος, γενετικοί παράγοντες και ορισμένες επαγγελματικές ή αθλητικές επιβαρύνσεις.
Η πορεία δεν είναι ίδια σε όλους. Τα συμπτώματα μπορούν να παρουσιάζουν εξάρσεις και περιόδους βελτίωσης. Η διάγνωση από μόνη της δεν προβλέπει με ακρίβεια πώς θα λειτουργεί το γόνατο στο μέλλον.
Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα;
Το συχνότερο σύμπτωμα είναι ο πόνος κατά τη φόρτιση του γόνατος.
Μπορεί να εμφανίζεται περισσότερο:
- στο περπάτημα,
- στις σκάλες,
- όταν σηκώνεστε από καρέκλα,
- μετά από μεγαλύτερη διάρκεια δραστηριότητας,
- στο βαθύ κάθισμα ή στο γονάτισμα.
Μπορεί επίσης να υπάρχει δυσκαμψία, ιδιαίτερα μετά από ακινησία. Σε ορισμένους ανθρώπους εμφανίζεται πρήξιμο ή περιορισμός της κίνησης.
Τα συμπτώματα όμως διαφέρουν σημαντικά μεταξύ ανθρώπων.
Δύο άτομα με παρόμοια ακτινογραφία μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικό πόνο και διαφορετική λειτουργικότητα. Για αυτό η αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται στα απεικονιστικά ευρήματα.
Χρειάζεται πάντα ακτινογραφία ή μαγνητική;
Όχι συνήθως.
Σε μια τυπική κλινική εικόνα, η οστεοαρθρίτιδα μπορεί συχνά να διαγνωστεί χωρίς απεικόνιση.
Οι οδηγίες NICE προτείνουν κλινική διάγνωση σε άτομα άνω των 45 ετών όταν υπάρχει πόνος που σχετίζεται με τη δραστηριότητα και απουσιάζει παρατεταμένη πρωινή δυσκαμψία.
Η ακτινογραφία μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχουν άτυπα συμπτώματα ή διαγνωστική αβεβαιότητα.
Η μαγνητική τομογραφία επίσης δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας για την οστεοαρθρίτιδα.
Μια μαγνητική μπορεί να δείξει αλλοιώσεις χόνδρου, μηνίσκων και άλλων δομών. Αυτά τα ευρήματα πρέπει να ερμηνεύονται μαζί με τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση. Η παρουσία μιας δομικής αλλοίωσης δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι αυτή είναι η κύρια αιτία του πόνου.
Τι βοηθά στην οστεοαρθρίτιδα γόνατος;
Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να ταιριάζει σε όλους.
Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στην ενημέρωση, στη θεραπευτική άσκηση και, όταν είναι κατάλληλο, στη διαχείριση του σωματικού βάρους. Φάρμακα και άλλες παρεμβάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά.
Θεραπευτική άσκηση
Η θεραπευτική άσκηση αποτελεί βασικό πυλώνα της αντιμετώπισης της οστεοαρθρίτιδας γόνατος.
Μπορεί να περιλαμβάνει ενδυνάμωση, αερόβια άσκηση και δραστηριότητες που βελτιώνουν τη λειτουργική ικανότητα. Δεν υπάρχει ένα μοναδικό πρόγραμμα που να είναι κατάλληλο για όλους.
Το κατάλληλο επίπεδο εξαρτάται από τα συμπτώματα, τη φυσική κατάσταση, τις απαιτήσεις της καθημερινότητας και τους στόχους του κάθε ανθρώπου.
Ένα αποτελεσματικό πρόγραμμα χρειάζεται επίσης να μπορεί να προοδεύει. Όταν το σώμα προσαρμόζεται, το ερέθισμα συνήθως πρέπει να αλλάζει.
Τα διαθέσιμα δεδομένα υποστηρίζουν διαφορετικές μορφές άσκησης για τη βελτίωση του πόνου και της λειτουργίας. Δεν χρειάζεται επομένως να αναζητούμε μία «μαγική» άσκηση.
«Έχω κάνει ασκήσεις και δεν βοήθησαν». Γιατί μπορεί να συμβαίνει;
Μια προηγούμενη αποτυχημένη προσπάθεια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η άσκηση δεν μπορεί να βοηθήσει.
Υπάρχουν αρκετές πιθανές εξηγήσεις.
Το πρόγραμμα μπορεί να ήταν πολύ εύκολο ή πολύ απαιτητικό. Μπορεί να μην προσαρμόστηκε στην πορεία. Η συνολική φόρτιση από εργασία, περπάτημα ή άλλες δραστηριότητες μπορεί επίσης να μην είχε ληφθεί υπόψη.
Σε άλλες περιπτώσεις, το πρόβλημα είναι η εφαρμογή. Ένα πρόγραμμα που δεν ταιριάζει στην καθημερινότητα είναι δύσκολο να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα.
Για αυτό η θεραπευτική άσκηση δεν είναι απλώς μια λίστα ασκήσεων.
Η κλινική αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει να καθοριστούν το αρχικό επίπεδο, οι λειτουργικές προτεραιότητες και ο τρόπος προόδου. Στη συνέχεια, το πρόγραμμα προσαρμόζεται ανάλογα με την ανταπόκριση.
Η επίβλεψη δεν είναι απαραίτητη για όλους. Μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί όταν χρειάζεται καθοδήγηση, προσαρμογή της φόρτισης ή καλύτερη οργάνωση του προγράμματος.
Έχει θέση το Clinical Pilates;
Το Clinical Pilates μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένας τρόπος εφαρμογής της θεραπευτικής άσκησης σε κατάλληλους ασθενείς.
Δεν αποτελεί ξεχωριστή θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας και δεν υπάρχουν στοιχεία ότι είναι απαραίτητα ανώτερο από άλλες μορφές άσκησης.
Μπορεί όμως να προσφέρει ένα οργανωμένο περιβάλλον για σταδιακή άσκηση, ενδυνάμωση και ανάπτυξη της συνολικής κινητικής ικανότητας.
Το σημαντικότερο δεν είναι η ονομασία της μεθόδου. Είναι αν το πρόγραμμα έχει κατάλληλους στόχους, επαρκή φόρτιση και δυνατότητα προσαρμογής στον συγκεκριμένο άνθρωπο.
Τι γίνεται όταν η άσκηση ενοχλεί το γόνατο;
Η εμφάνιση κάποιας ενόχλησης κατά την άσκηση δεν σημαίνει αυτόματα ότι προκαλείται νέα βλάβη.
Στην αρχή ενός προγράμματος μπορεί να υπάρξει προσωρινή αύξηση των συμπτωμάτων. Αυτό χρειάζεται παρακολούθηση και, όταν είναι απαραίτητο, προσαρμογή του φορτίου.
Ο στόχος δεν είναι ούτε η πλήρης αποφυγή κάθε ενόχλησης ούτε η άσκηση παρά έντονα και συνεχώς αυξανόμενα συμπτώματα.
Χρειάζεται ένα επίπεδο φόρτισης που μπορεί να γίνει ανεκτό και να αυξηθεί σταδιακά.
Σωματικό βάρος
Σε ανθρώπους με αυξημένο σωματικό βάρος, η απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει τον πόνο και τη λειτουργία.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο πόνος οφείλεται μόνο στο βάρος. Ούτε χρειάζεται να αναβληθεί η θεραπευτική άσκηση μέχρι να επιτευχθεί απώλεια κιλών.
Οι δύο στρατηγικές μπορούν να εφαρμοστούν παράλληλα.
Ποιος είναι ο ρόλος του Manual Therapy;
Το Manual Therapy μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά σε ορισμένους ανθρώπους.
Για παράδειγμα, μια προσωρινή βελτίωση του πόνου ή της κινητικότητας μπορεί να διευκολύνει τη συμμετοχή στην άσκηση.
Δεν αποτελεί όμως βασική αυτόνομη θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες NICE προτείνουν να εξετάζεται μόνο σε συνδυασμό με θεραπευτική άσκηση. Η μακροπρόθεσμη στρατηγική πρέπει να επικεντρώνεται στην κίνηση, στην άσκηση και στην αποκατάσταση της λειτουργικής ικανότητας.
Φάρμακα και ενέσεις: ποια είναι η θέση τους;
Τα φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων. Χρησιμοποιούνται όμως παράλληλα με τις μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις.
Για την οστεοαρθρίτιδα γόνατος, οι κατευθυντήριες οδηγίες δίνουν σημαντική θέση στα τοπικά μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη. Από του στόματος αντιφλεγμονώδη μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθούν σε κατάλληλους ασθενείς, αφού αξιολογηθούν οι σχετικοί κίνδυνοι.
Οι ενέσεις κορτικοστεροειδών μπορούν να προσφέρουν βραχυπρόθεσμη ανακούφιση σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
Για άλλες ενέσιμες θεραπείες, όπως το υαλουρονικό οξύ ή το PRP, οι συστάσεις μεταξύ διαφορετικών κατευθυντήριων οδηγιών δεν είναι απόλυτα σαφείς. Η απόφαση χρειάζεται εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση και ρεαλιστικές προσδοκίες.
Πότε μπορεί να χρειαστεί χειρουργείο;
Η ύπαρξη οστεοαρθρίτιδας στην ακτινογραφία δεν σημαίνει ότι χρειάζεται αυτόματα αρθροπλαστική γόνατος.
Η χειρουργική αξιολόγηση εξετάζεται κυρίως όταν ο πόνος και ο περιορισμός της λειτουργίας επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής και η κατάλληλη μη χειρουργική αντιμετώπιση δεν έχει προσφέρει ικανοποιητική βελτίωση.
Η απόφαση επομένως δεν βασίζεται μόνο στην εικόνα της άρθρωσης.
Βασίζεται στο άτομο, στα συμπτώματα, στη λειτουργικότητα και στον συνολικό αντίκτυπο του προβλήματος.
Είναι πάντα η οστεοαρθρίτιδα η αιτία του πόνου στο γόνατο;
Όχι.
Ο πόνος στο γόνατο μπορεί να σχετίζεται με διαφορετικές καταστάσεις. Ο επιγονατιδομηριαίος πόνος, οι τενοντοπάθειες και ορισμένοι τραυματισμοί έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην ερμηνεία των ευρημάτων των μηνίσκων. Οι εκφυλιστικές αλλοιώσεις γίνονται συχνότερες με την ηλικία και ένα εύρημα στη μαγνητική δεν σημαίνει αυτόματα ότι εξηγεί όλα τα συμπτώματα.
Η κλινική αξιολόγηση βοηθά ιδιαίτερα όταν η εικόνα δεν είναι τυπική ή όταν ένα πρόγραμμα αντιμετώπισης δεν έχει την αναμενόμενη πορεία.
Τι να κρατήσετε
Η οστεοαρθρίτιδα γόνατος δεν είναι απλώς μια «φθορά» που οδηγεί αναπόφευκτα σε συνεχή επιδείνωση.
Η ακτινογραφία είναι μόνο ένα μέρος της εικόνας. Τα συμπτώματα και η λειτουργικότητα έχουν καθοριστική σημασία.
Η θεραπευτική άσκηση αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης. Το πρόγραμμα χρειάζεται να προσαρμόζεται στις ανάγκες και στις δυνατότητες του κάθε ανθρώπου.
Αν έχετε ήδη δοκιμάσει ασκήσεις χωρίς αποτέλεσμα, αξίζει να εξεταστεί όχι μόνο το αν ασκηθήκατε, αλλά και τι κάνατε, με ποια δόση, με ποια πρόοδο και για ποιον συγκεκριμένο στόχο.
Η αποκατάσταση σας μπορεί να βασιστεί σε εξατομικευμένη Θεραπευτική Άσκηση και, όταν ενδείκνυται, να αξιοποιήσει το Clinical Pilates ή το Manual Therapy. Στόχος είναι ένα πρόγραμμα που συνδέεται με τις πραγματικές λειτουργικές ανάγκες του κάθε ανθρώπου και μπορεί να εξελίσσεται μαζί με την πρόοδό του.
Έχετε πόνο στο γόνατο ή έχετε ήδη δοκιμάσει ασκήσεις χωρίς την πρόοδο που περιμένατε;
Στο Physio Edge στα Βριλήσσια, η αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει να προσδιοριστούν οι παράγοντες που περιορίζουν τη λειτουργία σας και να σχεδιαστεί ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα αποκατάστασης.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management. NICE Guideline NG226. 2022.
- Bannuru RR, Osani MC, Vaysbrot EE, et al. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis and Cartilage. 2019;27(11):1578–1589.
- Kolasinski SL, Neogi T, Hochberg MC, et al. 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation Guideline for the Management of Osteoarthritis of the Hand, Hip, and Knee. Arthritis Rheumatology. 2020;72(2):220–233.
- Sakellariou G, Conaghan PG, Zhang W, et al. EULAR recommendations for the use of imaging in the clinical management of peripheral joint osteoarthritis. Annals of the Rheumatic Diseases. 2017;76:1484–1494.
- Yan L, Li D, Xing D, et al. Comparative efficacy and safety of exercise modalities in knee osteoarthritis: systematic review and network meta-analysis. BMJ. 2025;391.
